*                  اثرات طبيعي بارداري بر وضعيت تغذيه:

§         1-شل شدن عضلات در اثر هورمون پروژسترون :

هورمون پروژسترون با اثر در رحم منجر به شل شدن عضلات رحم و در نتيجه رحم براي رشد جنين آمادگي پيدا مي كند.اين اثر در عضلات دستگاه گوارشي نيز ايجاد شده و با كاهش حركت در روده ها منجر به افزايش جذب ويتامين ها مي شود. همين اثر از طرفي باعث افزايش يبوست در دوران بارداري مي گردد.شل شدن عضلات مري و معده باعث بازگشت محتويات معده به مري و كاهش تخليه معده مي شود كه اين اثر باعث سوزش سر دل و ترش كردن ميشود .

§         2-افزايش حس بويايي :منجر به تهوع و افزايش هورمون جفتي منجر به استفراغ مي شود.

§     3-افزايش ذخيره چربي و افزايش ميل تركيب بافت ها با آب منجر به ورم مي شود كه اگر همراه با فشار خون بالا و دفع پروتئين از ادرار نباشد مشكلي ايجاد نمي كند.

§         4-افزايش حجم خون

§         5-افزايش نياز انرژي تا ميزان 20-15% افزايش پيدا مي كند .لذا ميزان غذاي مورد نياز زن باردار افزايش پيدا مي كند.

 

 

 

 

 

*                  افزايش وزن مادر:

§    

لاغر

طبيعي

اضافه وزن

چاق

نماي توده بدن

وزن

لاغر كمتر از 8/19

طبيعي 26-8/19

اضافه وزن 29-1/26

چاق بالاتر از 29

محدوده نمايه توده بدن

قد خود را بر حسب سانتي متر روي خط كش سمت چپ حساب كنيد و سپس به وزن خودتان روي خط كش سمت راست وصل كنيد. محدوده به دست آمده نماي توده بدن شما را نشان مي دهد.

 

قد


شاخص توده بدن : اين شاخص نشان دهنده وضعيت چاغي و لاغري بدن مي باشد.طرز محاسبه آن به اين ترتيب است :وزن بر حسب كيلوگرم تقسيم بر( قد به متر به توان2).

 

 

بر اساس مقدار به دست آمده از فرمول بالا افزايش وزن پيشنهادي ما براي كل دوران حاملگي يك قلويي به قرار زير است :

شاخص توده بدن

افزايش وزن به كيلوگرم براي كل دوران بارداري

افزايش وزن به كيلوگرم در كل  سه ماهه اول

افزايش وزن به كيلوگرم  در هر هفته در سه ماهه دوم و سوم بارداري

كم وزن : كمتر از 8/19

18- 5/12

3/2

5/0

طبيعي : 26- 8/19

16- 5/11

6/1

4/0

پر وزن : 29- 1/26

5/11- 7

9/0

3/0

خيلي چاق :بيش از 29

8/6

طبق برنامه پزشك

طبق برنامه پزشك

 

زنان با قد كمتر از 147 حداقل افزايش وزن را بايد در نظر بگيرند. افزايش وزن در سه ماهه دوم و سوم بارداري به طور متوسط حدودا 4/0 كيلوگرم در هفته است. در صورت افزايش وزن سريع در سه ماهه اول لازم نيست در باقي حاملگي با كم كردن وزن آن را جبران نمود. در صورت حاملگي دو قلو ميزان افزايش وزن 20-16 كيلوگرم توصيه مي شود.در نوجوانان باردار به علت اين كه خودشان در حال رشد مي باشند لذا نياز هاي تغذيه اي بالايي دارند. افزايش وزن 5/12 تا 18 كيلوگرم در كل دوران بارداري براي اين گروه توصيه مي شود.

*                  افزايش وزن جنين :

§         بيشترين افزايش وزن جنين در سه ماهه دوم و سوم است.

§     تنها يك چهارم افزايش وزن بدن مادر مربوط به جنين است. مابقي مربوط به نمو بافت هاي بدن مادر شامل وزن رحم ، پستان ها ، افزايش خون و ذخاير چربي ، جفت، مايع آمنيوتيك و ساير بافت هاست.

 

*                  مواد مغذي مورد نياز

ميزان نياز به انرژي و اغلب ويتامين ها و املاح در طي بارداري افزايش پيدا مي كند.

§     انرژي = ميزان انرژي مورد نياز 300-200 كيلو كالري در روز بيشتر از زمان غير بارداري در به خصوص سه ماهه دوم و سوم است.به عنوان مثال براي تامين 300 كيلو كالري اضافه ، مصرف سه چهارم ليوان شير ، يك عدد ميوه متوسط و 30 گرم گوشت و  يك كف دست نان سنگك بيشتر از قبل از بارداري ( در صورت داشتن برنامه صحيح غذايي ) كافي است.

§     اسيد فوليك = براي پيشگيري از نواقص مادرزادي جنين بهتر است زن باردار از سه ماه قبل از باردار شدن قرص هاي اسيد فوليك را شروع و تا هفته دوازدهم بارداري ادامه دهد .بهترين منابع اسيد فوليك عبارتند از : دل و قلوه ، جگر ، سبزي هاي برگ سبز تيره ، لبو ، كلم ، گل كلم ،پرتقال ، طالبي .ذرت باقلا ، نخود سبز و جوانه گندم نيز منابع خوبي براي آن هستند.

§     آهن = براي ساخت هموگلوبين مادر و گلبول هاي قرمز جنين لازم است.توليد گلبول هاي قرمز جنين با دريافت آهن از بدن مادر انجام مي شود بنابر اين كم خوني مادر منجر به كم خوني نوزاد نمي شود. در صورت كم خوني مادر وبا توجه به علت افزايش نياز جنين مي تواند منجر به خستگي زودرس و طپش قلب در فعاليت شود.

زنان لازم است در دوران بارداري روزانه يك قرص آهن مصرف نمايند.كه به علت وجود عوارض گوارشي بهتر است قبل از خواب و بعد از ماه چهارم مصرف نمايند . در صورتي كه قرص هاي آهن منجر به ناراحتي گوارشي نشود مي توان از ابتداي بارداري نيز مصرف قرص هاي آهن را شروع كرد. در صورت كم خوني ميزان مصرف قرص به روزانه دو تا سه قرص آهن بايد افزايش يابد..منابع خوب آهن شامل جگر ، گوشت قرمز ، ماهي ، حبوبات مي باشد. اسفناج بر خلاف باور عمومي نه تنها آهن قابل ملاحظه اي ندارد بلكه داراي موادي است كه در جذب آهن غذا نيز تداخل مي كند.

§     كلسيم = روزانه  حداقل 1000 ميلي گرم كلسيم براي زن باردار لازم است .اگر زن باردار به مقدار كافي كلسيم دريافت نكند كلسيم مورد نياز جنين از منابع استخواني مادر تامين خواهد شد و مادر مبتلا به پوكي استخوان مي شود.مقدار مورد نياز بدن به كلسيم با چهار واحد لبنيات تامين مي شود.در صورت عدم توانايي زن در مصرف لبنيات لازم است روزانه از قرص كلسيم براي تامين كلسيم زن باردار مصرف شود.

§     ويتامين آ : مصرف بالاي ويتامين آ در زناني كه قصد بارداري دارند بايد متوقف شود .مصرف اين ويتامين در مقادير بالا مي تواند منجر به نواقص مادر زادي جنين شود.

§     ويتامين د : اين ويتامين به حفظ كلسيم خون كمك مي كند.كمبود اين ويتامين در دوران باداري منجر به نرمي استخوان در نوزاد و مادر مي شود. اين ويتامين مي تواند از طريق پوست بدن كه در معرض آفتاب قرار گرفته تامين شود. زرده تخم مرغ ، جگر ، كره ، ماهي چرب منابع خوبي براي اين ويتامين هستند.

§     براي افزايش جذب مكمل هاي غذايي ( قرص هاي ويتامين ، آهن ، كلسيم ) را بين وعده هاي غذايي و يا هنگام خواب ميل كنيد.

*                  توصيه هاي تغذيه اي به زنان باردار

§         روزانه 6 تا 8 ليوان آب بنوشيد

§         روزانه 4-3 واحد لبنيات مصرف كنيد. ( هر واحد لبنيات = 1 ليوان شير = يك و نيم ليوان بستني = يك ليوان ماست )

§     روزانه 3 سهم از گروه گوشت،تخم مرغ ،حبوبات و مغزها (هر سهم معادل 60 گرم گوشت قرمز،ماهي يا مرغ ،نصف ليوان حبوبات خام يا يك ليوان حبوبات پخته ،دو عدد تخم مرغ يا نصف ليوان مغزها است.

§         4-3 واحد ميوه ( هر واحد ميوه شامل يك نوع ميوه متوسط مثل پرتغال يا سيب است)

§     5-4 واحد سبزي (هر واحد شامل :يك ليوان سبزي خام برگ‌دار يا سالاد سبزيجات ويا نصف ليوان سبزيجات پخته مي‌باشد.

چند توصيه در مورد گروه‌هاي مختلف غذايي :

گروه نان و غلات

§     از غلات پرفيبر و نان سبوس‌دار (مانند سنگگ ،تافتون و بربري )استفاده كنيد. همچنين مي‌توانيد از غلات حجيم شده مانندشيرين عسل با شير استفاده كنيد.

§         بهتر است برنج را با حبوبات مصرف كنيد.مانند عدس پلو،لوبيا پلو،عدسي با نان و خوراك لوبيابا نان

گروه ميوه‌ها و سبزي‌ها :

§     در فصول سرد سال ميوه‌هاي خشك مانند كشمش ،توت خشك ،انجير خشك ،برگه هلو ،زردآلو يا آلوي خشك به عنوان ميان وعده پيشنهاد مي‌شود.

§         براي ايجاد تنوع در مصرف ميوه‌ها ،سالاد ميوه تهيه كنيد.

§         در وعده صبحانه نيز مصرف انواع ميوه ها ياآب آن‌ها توصيه مي‌شود.

§         از سبزي‌هاي با برگ سبز تيره كه منابع خوب اسد فوليك هستند ،استفاده شود.

§         جعفري منبع خوب ويتامين "ث "، بتا كاروتن است و مقداري‌آهن نيز دارد.

گروه شير و لبنيات :

پنير را مي‌توانيد علاوه بر صبحانه به‌همراه سبزيجات يا در سالاد مصرف كنيد.

اگر مصرف شير سبب نفخ و مشكل گوارش در شما مي‌شود مي‌توانيد از ماست يا پنير به جاي آن استفاده كنيد.

گروه گوشت،تخم مرغ ،حبوبات و مغزها :

           از انواع مغزها مانند پسته ،بادام، گردو و فندق( نوع خام آن‌ها )كه منبع خوبي از پروتئين و آهن هستند مي‌توان به عنوان ميان وعده استفاده كرد.

از ماهي حداقل دو بار در هفته استفاده كنيد ،زيرا مصرف ماهي در تكامل سيستم عصبي و افزايش قواي ذهني جنين بسيار موثر است.

*                  مشكلات معمول در  بارداري:

§     ويار : ويار به حالتي گفته مي شود كه زن باردار علاقه شديد به مصرف غذاي خاصي داشته باشد اطلاق مي شود.در قديم عقيده داشتند كه با مصرف ماست نوزاد سفيد، با مصرف هلو سرخ و سفيد و با مصرف تخم مرغ دو زرده چشمان بچه آبي مي شود.

§     ويار به مواد غير خوراكي : احساس نياز به مصرف اجباري موادي كه بعضا ارزش غذايي كمي داشته يا ارزش غذايي ندارد مانند خاك رس، گل ، مهر،جوش شيرين ،خاكستر سيگار. براي آن دلايل زيادي را مطرح مي كنند مانند : كمبود مواد غذايي مانند كلسيم و آهن و يا اين احساس كه با خوردن اين مواد حالت تهوع و استفراغ كاهش مي يابد.  در هر حال اين مواد ممكن است تركيبات سمي داشته كه براي زن و جنينش مضر باشد و يا در جذب مواد غذايي تداخل ايجاد نمايند.شايد بهبود تغذيه و دريافت قرص هاي تقويتي و صحبت كردن در باره ويار به زن كمك كند. در صورتي كه ويار در مصرف متعادل غذا ها تداخل ايجاد نكرده و ماده سمي نباشد اشكالي ندارد.خاك رس و مهر مي تواند منجر به انسداد روده و آلودگي انگلي شود. گچ و رنگ ديوار به علت داشتن مواد سمي و سرب مي تواند در مادر و جنين عارضه ايجاد كند. مصرف نفتالين منجر به كم خوني نوزاد مي شود.

§     سوزش سر دل : به علت اثر هورمون ها در عضلات صاف معده و مري ممكن است به وجود بيايد.بزرگ شدن رحم نيز با فشار بر دهانه معده ممكن است اين اثر را تشديد كند.اقدامات زير به شما كمك مي كند :

1.   همراه غذا مايعات نخوريد و از غذاهاي آبكي مانند آش و سوپ در حد اعتدال مصرف نماييد. مايعات را  بين وعده هاي غذا مصرف كنيد.

2.      غذاي چرب كمتر مصرف كنيد.

3.      غذا ها را خوب بجويد.

4.      مصرف ادويه را به حداقل برسانيد.

5.      شب ها غذايتان را زود بخوريد و 2-1 ساعت پس از خوردن غذا دراز نكشيد.

6.      لباس هاي گشاد و راحت بپوشيد.

7.      موقع دراز كشيدن روي پهلوي راست بخوابيد و زيرسر  از چند بالش استفاده كنيد.

 

§     تهوع و استفراغ : به علت افزايش حس بويايي و اثرات هورمون ها در بدن اين عارضه  در 75% زنان در سه ماهه اول به خصوص هفته 14-5 بارداري به وجود مي آيد . در حدود 2 % زنان اين عارضه بسيار شديد بوده و نياز به مداخله پزشكي دارد. براي پيشگيري از آن اقدامات زير را انجام دهيد :

1.      از غذاهايي مانند نان برشته ، شيريني خشك ، آجيل استفاده كنيد.

2.      از مصرف غذاهاي سرخ شده و چرب و نفاخ اجتناب كنيد.

3.      در چند وعده ي كوچك غذا بخوريد.(6 وعده به جاي 3 وعده )

4.      قهوه و چاي كمتر بنوشيد.

5.      از مصرف ادويه در طبخ غذا ها اجتناب كنيد.

6.      از اطرافيان بخواهيد در صورت امكان از ادكلن و عطر استفاده نكنند.

7.      در صورت امكان در اوايل بارداري كه اين مشكلات شايع تر است از كس ديگري در طبخ غذا كمك بگيريد.

8.   ليموي تازه را برش زده و بو كنيد و در صورت تمايل مصرف كنيد.مصرف متعادل دوغ ، لواشك آلو و آلبالو ، آلبالو خشك ،نان خشك و  نوشابه گازدار ممكن است به شما كمك كند.

9.      عرق بهار نارنج نيز در كاهش علائم به شما مي تواند كمك كند.

10. هنگام بيدار شدن از خواب مدتي در تخت بمانيد و كمي نان برشته ، شيريني خشك و آجيل به مقدار كم مصرف كنيد سپس كمي در تخت بنشينيد و بلند شدن ناگهاني از بستر اجتناب كنيد.

11.  هواي اتاق ها را هر روز با باز كردن پنجره ها عوض كنيد.

12.  تزريق آمپول ويتامين ب6

13.  خوردن غذاهاي سرد.

 

§     يبوست :به علت كاهش حركات روده و فشار رحم بر روي روده ي بزرگ  ايجاد مي شود .اقدامات زير به شما كمك مي كند :

1.      روزانه 2 تا 3 ليتر مايعات شامل شير ، آب ميوه و آب و ... بخوريد.

2.   از غذاهايي كه سبزي و حبوبات با پوست دارد مانند آش استفاده كنيد.سالاد با غذا مصرف كنيد.نان سبوس دار مصرف كنيد.

3.      از ملين هاي گياهي مانند انجير ، آْلو خيس شده و روغن زيتون استفاده كنيد.

4.      سبزي و ميوه زياد بخوريد.

5.      پياده روي در حدي كه خسته نشويد، داشته باشيد.

6.   عادت كنيد در زمان هاي منظم مدفوع كنيد و هيچ وقت در صورت احساس دفع از اجابت مزاج خود داري نكنيد.

§         هموروئيد و شقاق مقعد : در صورت تداوم يبوست ممكن است به اين مشكل مبتلا شويد.

1.      يبوست خود را فورا كنترل كنيد.

2.      به پزشك مراجعه كنيد.

§     ورم پاها :با مصرف نمك غذا ارتباطي ندارد .در صورتي كه همراه با فشار خون نباشد مشكلي ايجاد نكرده و طبيعي مي باشد.

§     گرفتگي عضلات ساق پا : معمولا در اواخر حاملگي و اغلب در شب ها اتفاق مي افتد . عقيده دارند كه ممكن است به علت به هم خوردن نسبت كلسيم به فسفر اتفاق بيافتد. اقدامات زير به شما كمك مي كند:

1.      مصرف قرص هاو شربت هاي حاوي كلسيم تنها

2.      ماساژ ساق پا و گرم نگه داشتن آن

3.      بالا بردن پاها

4.      مصرف موز

5.      مصرف استامينوفن يك عدد هر 6 ساعت

          به ندرت ممكن است ورم به خصوص يك پا به علت لخته شدن خون در عروق پا باشدكه در دوران بارداري احتمال آن افزايش پيدا مي كند . لذا بهتر است در صورت بروز اين علامت با پزشك خود مشورت كنيد.

§     روزه داري : كمبود تغذيه اي در دوران بادري منجر به كم وزني نوزاد مي شود.عدم مصرف طولاني مدت مواد غذايي و آب ممكن است منجر به افزايش كتون خون شود كه براي جنين مضر است. در صورتي كه ميزان مصرف غذا از 2500 كيلو كالري در روز كاهش پيدا نكند و مدت روزه داري طولاني نباشد با نظر پزشك مي توانيد روزه بگيريد. و لي روزه داري در طول بارداري به طور معمول توصيه نمي شود.

*         نحوه تغذيه در دوران بارداري : چند جدول زير تغذيه مناسب شما را در طول بارداري در يك زن معمولي را نشان مي دهد.

توصيه هاي زير را انجام دهيد :

1.      داشتن تنوع غذايي

2.      روزانه 2 تا 3 واحد گوشت ، 4 واحد لبنيات ، 2 واحد ميوه ، 3 واحد سبزي ،6-11 واحد نان و غلات

3.      از شيريني و نوشابه در حد اعتدال مصرف كنيد.

4.   در صورت نداشتن ممنوعيت پزشكي به علت بيماري هاي قبلي مي توانيد نمك به اندازه ي تمايل مصرف كنيد.محدوديت نمك ديگر توصيه نمي شود.

*                  بيماري هايي كه در دوران بارداري نياز به مراقبت تغذيه اي دارند:

§         قند خون بارداري

§         فشار خون بارداري

§         چاقي

§         نوجواني

§         بيماري هاي مزمن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تغذيه درديابت دوران بارداري :

در اين حالت مصرف مواد غذايي با سديم بالا ،مصرف مواد غذايي چرب با كلسترول بالا ،شيرين كننده‌هاي غير طبيعي ،قندهاي ساده در مقادير بالا ،غير مجاز است.

نمونه رژيم غذايي در ديابت دوران بارداري :

اين رژيم حدود 1842ذ كيلو كالري انرژي 5/238گرم كربوهيدرات و 5/101گرم پروتئين و 5/56 گرم چربي است.

وعده غذايي

غذا

صبحانه

نان يا نان سوخاري 2 برش +30 گرم پنير +چاي + اقاشق غذاخوري كشمش

ميان وعده

ميوه 1عدد +شير كم چرب 1 ليوان

ناهار

عدس پلو با گوشت (برنج 10 قاشق غذاخوري +عدس پخته يك سوم ليوان +گوشت كم چرب  60 گرم )+ماست كم چربي نصف ليوان +روغن مايع 2 قاشق مربا خوري

ميان وعده

نان سبوس‌دار 1 برش +پنير 15 گرم + شير كم چرب ا ليوان +ميوه اعدد

شام

خوراك مرغ (سيب زميني پخته كوچك  2 عدد +مرغ بدون پوست 90 گرم +نخود و هويج پخته نصف ليوان )+ ميوه 1عدد

پيش از خواب

ماست كم چربي نصف ليوان +نان سبوس دار  1 برش

+ نوشته شده توسط نسرين در شنبه نهم تیر 1386 و ساعت 14:39 |